Interview met Babette Porcelijn: 7 quick wins om je impact op de planeet te verkleinen

Duurzaam leven? Dit heeft écht effect

Wat doe jij al om je steentje bij te dragen aan het milieu? Koop je biologisch vlees? Heb je plastic boterhamzakjes uit je leven gebannen? Kies je vaker green beauty en conscious fashion? Dat is helemaal top. Maar écht verschil maak je met een grondige aanpak. Dat onderzocht schrijver en ontwerper Babette Porcelijn.

Joe, we vallen maar met de deur in huis: om de planeet te redden is het tijd voor grof geschut. Politici zijn misschien druk met het klimaatakkoord en we doen steeds meer ons best om afval te scheiden, plastic rietjes te mijden en conscious fashion te kopen. Maar volgens Babette Porcelijn, schrijver van De Verborgen Impact, heeft het veel meer effect om eerst de grote dingen aan te pakken.

Porcelijn berekende onze impact op de aarde én hoe we die kunnen terugdringen. Samen met een groep deskundigen, professoren en onafhankelijk onderzoeksbureau CE Delft analyseerde ze het wereldwijde ecosysteem en onze invloed daarop. Zo kwam ze tot een ‘Impact Top 10’ van ons dagelijks leven. Want onze levensstijl heeft – vaak onbedoeld – ongekende impact op het milieu. Een nieuwe laptop, een vakantie naar Bali of zelfs een avondje Netflix richten al een hoop schade aan. Het allergrootste probleem is volgens Babette de ‘verborgen impact’ die we zelf niet zien, maar wel veroorzaken. Hoe? Nou stel, je koopt een nieuwe telefoon. Niet per se superschadelijk voor het milieu, zou je denken. Maar helaas is dit wél het geval. Why? Voordat jij die telefoon in je handen hebt, is er al een hoop gebeurd. Denk aan het winnen van zeldzame grondstoffen, het gebruik van gifstoffen en de CO2-uitstoot door industrie en transport. Onze impact vindt voor het grootste gedeelte plaats zónder dat we het doorhebben.

De wereld helpen kan daarom nog veel effectiever, stelt Babette. “Natuurlijk is het goed om single use plastics aan te pakken en nutteloze verpakkingen uit je leven te bannen. Maar in perspectief: van de olie die je verbrandt met een retourtje Bali, kun je 1,2 miljoen boterhamzakjes maken. Dus ja, ik zou zeker minder plastic gebruiken. Maar als je écht verschil wil maken zou ik die vliegvakantie skippen. Dáár zit het echte probleem, en dus ook het echte effect.”

Oké, to the point. Welke dingen kun je aanpakken om zo duurzaam mogelijk te leven?

Vlees
Als je duurzamer wil leven, is het een goed idee om te kijken naar alles wat je eet en drinkt. De verborgen schade van voedselproductie is helaas enorm. Ontbossing voor landbouw, vervuiling door pesticiden, gigantisch veel water- en energiegebruik. Allemaal nog vóórdat jij energie gebruikt om je eten te koken.

De grootste bron van impact is vlees. Vooral rundvlees. Volgens de berekeningen van Babette Porcelijn gebruikt één vleeseter evenveel grond als drie tot zeven vegetariërs en twaalf tot twintig veganisten. De manier waarop dieren gevoed en gehouden worden, is naast dieronvriendelijk ook erg slecht nieuws voor het milieu. De productie van veevoer kaapt immens veel landbouwgrond en de broeikasgassen die de dieren uitstoten zijn 23 keer heftiger dan CO2. Voor melkproducten en eieren geldt overigens hetzelfde, alleen eet je daarvan gemiddeld veel minder.

Wat kun je doen?
Als je écht verschil wil maken? Stoppen met vlees eten. Volgens Babette heeft dat een groot effect: “Tja, vegetariër of veganist worden is het beste. Je schroeft daarmee elke dag superveel verspilling en vervuiling terug. Uiteindelijk kunnen we ooit naar een situatie waarin een keer per week vlees eten oké is. Maar dat is pas als veelteelt circulair wordt en koeien alleen gras eten op plekken waar dat gras oorspronkelijk groeit.”

Liever niet in een klap vega worden? Hiermee verklein je je impact ook flink:
– Eet het grootste deel van de week vegetarisch.
– Koop alleen nog maar vlees uit Nederland of Europa.
– Kies vlees met iets minder impact: zoals kip of varken.
– Koop biologisch vlees en eet kleinere porties.
– Zorg dat je niet onnodig veel eten koopt en weggooit, is echt té zonde.

Spullen
Met stip op 1 in de Impact Top 10 van Babette staan ‘spullen’. Dingen. Stuff. Sh*t. Alles wat je in de winkel koopt en moet inpakken als je gaat verhuizen. Je telefoon, laptop, e-reader, meubels, servies, frutsels, stofzuiger, boormachine, speelgoed. Vooral de impact van elektronica is groot, met name tijdens het maken ervan. De mijnbouw voor zeldzame materialen is bijvoorbeeld heel verwoestend, er gaat ontbossing mee gepaard en veel vervuiling. Het kwaad is eigenlijk al geschied voordat je überhaupt iets gekocht hebt. Maar ook het gebruik van bijvoorbeeld Netflix en Youtube is schadelijker dan je denkt. Datacenters vreten energie en voor 1 GB wordt volgens schattingen 200 liter koelwater gebruikt.

Wat kun je doen?
Logische vraag: wat kan ik er nog aan doen als de vervuiling al heeft plaatsgevonden? “Nou, het maakt júist uit wat wij doen,” legt Babette uit. “We voelen ons machteloos, maar meer dan de helft van het probleem kun je als consument oplossen. Het helpt om zo min mogelijk nieuwe dingen te kopen. Je verkleint je impact drastisch door de spullen die je al hebt zo lang mogelijk te gebruiken of te recyclen. Je zorgt daarmee direct voor minder vervuilende mijnbouw, water- en energieverbruik en transport.”

Meer manieren om beter met spullen om te gaan:
– Kam je huis uit en breng alles wat je niet meer gebruikt weer in omloop. Door te verkopen, naar de kringloop te brengen of te recyclen.
– Koop alles tweedehands of refurbished.
– Laat je telefoon of laptop repareren als ‘ie stuk is, en gebruik ‘m helemaal op.
– Lever kapotte spullen in, zodat de materialen hergebruikt kunnen worden.
– Als je toch een nieuwe laptop koopt, kies er dan een die je heel lang gebruikt.
– Huur, lease of deel je spullen als het kan. Een boormachine kun je bijvoorbeeld prima delen met je buren.
– Let op je datagebruik. Schoon je telefoon en laptop regelmatig op en (sorry) probeer minder te bingen.

Kleding
In de afgelopen twintig jaar zijn we eraan gewend geraakt om veel kleding te kopen. Voor elk feestje een nieuw item het liefst, dat we soms maar een keer dragen. Om maar te zwijgen over het aantal miskopen dat we voor lief nemen. En dat eist z’n tol.

Zo’n 2,5 procent van alle beschikbare landbouwgrond is beplant met katoen. Een gebied tien keer zo groot als Nederland. Zo’n monocultuur kan de biodiversiteit verstoren en kunstmest en pesticiden vervuilen de grond en de lucht. Ook later in het productieproces zijn chemicaliën om kleding te verven vaak schadelijk.

Thuis heeft het wassen en drogen van al die kleren de nodige impact. Niet alleen de hoeveelheid water, maar ook de vezels van synthetische kleding dragen bij aan het ontstaan van plastic soep.

Wat kun je doen?
Het is goed om kritisch te kijken naar je koopgedrag. Een gemiddelde Nederlander koopt per jaar 18 kilo textiel, dat zijn ongeveer 36 kledingstukken. Hoeveel items koop jij? En hoe vaak draag je die? “Je kunt sowieso ‘beter’ kopen”, zegt Babette. “Dus kiezen je voor duurzaam geproduceerde kleding of tweedehands. Nóg effectiever is om gewoonweg minder te kopen. Dat zet altijd meer zoden aan de dijk. Als je iets nieuws koopt, kies dan voor een goede stof, tijdloze kwaliteit en doe er heel lang mee. En dan bedoel ik écht lang. Minstens tien tot twintig jaar.”

Shopaholic? Zo ga je er bewuster mee om:

– Koop alleen items die je minstens tien jaar leuk gaat vinden.
– Maak een sport van vintage shoppen.
– Kies het liefst voor gerecycled katoen.
– Help grote modeketens verduurzamen door hun conscious-lijnen te kopen.
– Voorkom miskopen. Bij twijfel; niet doen.
– Check je eigen kast: zijn er items die je anders kunt stylen?
– Breng alles wat je niet draagt naar de kringloopwinkel of verkoop, ruil of doneer het. Alles is beter dan het in je kast laten verstoffen.
– Was minder vaak, op lage temperatuur, met minder wasmiddel.

Wonen
Licht en apparaten gebruiken veel elektriciteit en voor verwarming wordt in Nederland vaak nog gas gebruikt. Daarvan is de verbranding heel schadelijk voor mensen en het milieu. Gelukkig gaan we hier steeds bewuster mee om en is er veel aandacht voor energiebesparing in huis. Vervelender is dat er ook veel impact heeft gezeten in de bouw van je huis. Nog voordat jij er woonde dus. Een nieuwbouwhuis gebruikt tijdens de bouw net zoveel energie als je in 15 tot 20 jaar verstookt aan verwarming, berekende Babette Porcelijn. Hoe groter we wonen, hoe meer energie er nodig is. En dat geldt zowel voor dagelijks energiegebruik, als voor de bouw van je huis.

Wat kun je doen?
Door te kiezen voor een zo klein mogelijk huis bespaar je energie, geld én je zorgt automatisch voor minder spullen. Babette: “Je kunt je afvragen hoeveel ruimte je écht nodig hebt. Wil je wel een hoge hypotheek voor een zo groot mogelijk huis? En waarom dan eigenlijk?”

Slimme tips om energiegebruik in huis te beperken:
– Isoleer je huis goed.
– Onderzoek of er voor jouw huis creatieve, duurzame oplossingen mogelijk zijn. Een groen dak bijvoorbeeld.
– Kies voor groene stroom of zelfs zonnepanelen.
– Ga na of je kunt stoppen met gas.
– Ook verbouwen kost enorm veel energie, materiaal en CO2-uitstoot. Probeer de meest duurzame methoden en materialen te kiezen als je de boel onder handen neemt.

Douchen
Lekker warm douchen of uitgebreid badderen is natuurlijk ultieme ontspanning. Maar, al dat water. De gemiddelde Nederlander gebruikt 50 liter douchewater per dag. En hoe zit het met de vervuiling door al die beautyproducten en microplastics in scrubs en zo? Hoewel dit laatste bijdraagt aan plastic soep en we inderdaad liters water onnodig wegspoelen, heeft vooral opwarmen van water de grootste impact. In Nederland gebeurt dat meestal nog door gas en de stoffen die daarbij vrijkomen zijn heel schadelijk.

Wat kun je doen?
“Het is natuurlijk goed om te letten op bijvoorbeeld palmolie en microplastics in shampoo en tandpasta. Maar in het grotere plaatje is de impact van beautyproducten vrij klein. Meer effect heb je door structureel kort te douchen. Of beter: functioneel douchen, zodat je in twee minuten klaar bent,” aldus Babette. “Als het nodig is kun je prima je haar wassen of je benen scheren, maar het beste is om niet meer te dromen of op te warmen onder een hete douche.”

Je badkamergedrag verduurzamen doe je zo:
– Zet een timer tijdens het douchen. Red je het in minder minuten?
– Uitvoerige scrub-sessies kun je beter doen vóór je onder de douche stapt.
– Houd de kraan dicht als je je tanden poetst.
– Zoek naar slimme oplossingen, zoals een waterbesparende douchekop of een warmtewisselaar.

Vliegen
Dit is misschien wel de vervelendste van allemaal: de impact van vliegen op het milieu is intens groot. Een opstijgende Boeing 747 stoot bijvoorbeeld evenveel fijnstof uit als een miljoen vrachtwagens. En bovendien is de uitstoot op tien kilometer hoogte schadelijker dan op de grond. Omgerekend is de klimaatimpact van een retourtje Bali per persoon vergelijkbaar met vier jaar autorijden of het maken van 1,2 miljoen boterhamzakjes. Oftewel: je kunt je duurzame lifestyle teniet doen met één vakantie.

Wat kun je doen?
Ter compensatie van zo’n vliegreis naar Bali zou je duizend bomen kunnen planten, vertelt Babette. “Dat klinkt grappig, maar dat is wel wat er nodig is om de uitstoot van die ene retourvlucht op te nemen. Als je écht verschil wil maken is het slim om juist je vakanties onder de loep te nemen. Wat mij betreft is het tijd om anders naar ‘reizen’ te kijken. Wat als je met de trein naar Nieuw-Zeeland gaat, of naar China gaat fietsen? Dát zijn de nieuwe wereldreizen.”

Tips voor het nieuwe reizen:
– Kijk of je anders op je vakantiebestemming kunt komen. Vooral binnen Europa is dat goed te doen.
– Laat je vakantie beginnen zodra je thuis de deur achter je dichttrekt; it’s all about the journey.
– Zoek naar toffe treinreizen, hikes of boottrips.
– Als je dan toch voor zo’n lange vliegreis kiest, maak er dan voor één keer een onvergetelijke trip van.

Auto
Dat auto’s veel broeikasgassen uitstoten is geen nieuws. Maar wist je dat het maken van een auto ook veel impact heeft? Je kunt vijf jaar autorijden van de energie die verborgen zit in de productie van één auto. En om de wereldwijde CO2-uitstoot van de productie én de benzine te compenseren, zou er ieder jaar een bos geplant moeten worden ter grootte van Brazilië. Helaas geldt dit ook voor het maken van elektrische auto’s. Bovendien bestaan de zwarte strepen die auto’s op het asfalt achterlaten uit rubber microdeeltjes. Bandenslijtage is daarmee volgens onderzoek van Babette een veel grotere bron van plastic soep dan bijvoorbeeld microplastics in beautyproducten.

Wat kun je doen?
Babette: “Nou ja, het beste is als je je leven zo inricht dat je geen auto meer nodig hebt. Gemiddeld staan auto’s namelijk 95 procent van de tijd stil en 80 procent van de autoritten is korter dan vijf kilometer. Dat kun je wellicht ook fietsen of met het openbaar vervoer doen.”

Toch een auto nodig?
– Kijk of je een auto kunt delen of huren.
– Laat je auto staan voor afstanden onder de vijf kilometer.
– Kies een kleine, lichtgewicht, tweedehands auto of nog beter; een kleine, tweedehands elektrische auto.

Heftig he? De impact die je op de planeet hebt, is misschien groter dan je dacht. Maar des te groter is daarom ook het verschil dat je in je eentje kunt maken. Gelukkig is de conclusie van dit artikel niet dat je vanaf nu alleen nog maar koud mag douchen, streng vegan moet worden of nooit meer kleren mag kopen. Maar duurzaam leven kan wel een stuk effectiever. “Met dit onderzoek laat ik de knoppen zien waaraan je kunt draaien om écht zoden aan de dijk te zetten en dat kun je natuurlijk terugschalen naar wat voor jou behapbaar is,” aldus Babette. “Door juist grote dingen aan te pakken, kun je relaxen op de details.”

Het is een kwestie van beginnen. Beginnen met wat bij jou past. Probeer een nieuw eetpatroon te kiezen, met minder of zonder vlees. Koop alleen nog maar wat je écht nodig hebt, koop vintage, duurzaam, laat spullen repareren of huur ze. Kies een huis dat niet groter is dan nodig, isoleer het en ga voor duurzame energie. Ga anders op reis of stop helemaal met vliegen en autorijden. Durf grote keuzes te maken. Want dan maak je écht verschil.

Dit artikel verscheen in het consciousness-issue van Cosmopolitan Nederland en Zuid-Afrika.

Geef een reactie